LGBTI

Dit onderzoek buigt zich over de specifieke situatie van seksuele minderheden in Noord-Macedonië. In het internationale discours over mensenrechten gebruikt men tegenwoordig de afkorting LGBTI (lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgender, interseksuelen) om te verwijzen naar seksuele minderheden.

Deze COI Focus is een update van de COI Focus van 13 augustus 2021. Het document behandelt de periode van april 2017 tot 1 mei 2022. Hierbij gaat de aandacht niet zozeer naar de feitelijke situatie vijf jaar geleden dan naar de evolutie van deze situatie over de aangegeven periode. Het onderzoek is afgesloten op 10 mei 2022.

Deze COI Focus biedt een kijk op een aantal evoluties in de situatie van LGBTI in Noord-Macedonië tijdens de voorbije vijf jaar.

In de periode 2017-2022 is in de geraadpleegde bronnen geen enkel geval beschreven van actieve vervolging van LGBTI door de Macedonische autoriteiten. Toch zijn er in 2018 gevallen geweest van onprofessioneel gedrag ten aanzien van LGBTI door individuele agenten. De ombudsman heeft deze gevallen aangeklaagd met als gevolg dat de betrokken agenten weliswaar niet strafrechtelijk vervolgd zijn maar uiteindelijk toch geconfronteerd zijn met interne maatregelen. Sinds 2019 zijn zo’n gevallen niet meer gemeld bij de ombudsman.

In deze COI Focus komt naar voor dat de wetgeving tot 2017 nog een groot aantal lacunes vertoonde inzake erkenning en bescherming van LGBTI. Grootste pijnpunt was de afwezigheid van de termen genderidentiteit en seksuele oriëntering in de Strafwet als mogelijke gronden voor strafbare feiten. In de periode voor 2017 werden de politie en het gerecht dan ook nog niet gezien werd als garantie op bescherming in geval van haatcriminaliteit. Het zorgde ervoor dat LGBTI zich in sommige gevallen extreem kwetsbaar konden voelen voor allerhande vormen van geweld tegen hen.

Sinds de grote verkiezingsnederlagen van de etno-nationalistische VMRO-DPMNE bij de parlements- en lokale verkiezingen van 2017 is er alvast een belangrijke kentering waar te nemen in het politieke discours over LGBTI. De toenmalige regering Zaev is er immers in geslaagd om in december 2018 de Strafwet aan te passen door de invoering van de bewuste afwezige termen.

In 2019 heeft Bekim Asani (een LGBTI-activist uit Tetovo) publiekelijk verklaard dat een aanranding tegen hem veel erger had kunnen aflopen indien politieagenten niet waren tussenbeide gekomen om hem te beschermen. Toch blijven bronnen aanhalen dat eventuele LGBTI-slachtoffers van haatcriminaliteit (ook na de wijziging van de Strafwet) nog altijd geen klacht durven in te dienen bij politie en gerecht omwille van een gebrek aan vertrouwen; uit angst voor onbegrip of zelfs uit angst voor negatieve reacties zoals die konden voorvallen in het verleden. Een bron bij het Macedonian Helsinki Committee stelt in 2022 zelfs expliciet dat het probleem (vóór 2018) eigenlijk nooit gelegen heeft bij de lacunes in de Strafwet. Volgens deze bron lag en ligt het probleem nog steeds bij de toepassing van de wet. Deze bron heeft het over blijvende onwil en een blijvend gebrek aan aandacht voor gevallen van haatcriminaliteit bij zowel politie als parket. Anno 2022 wordt een groot deel van de misdrijven immers niet behandeld, opgelost of zelfs niet geregistreerd door de autoriteiten. In de gevallen waar de politie gevallen van haatcriminaliteit gebaseerd op seksuele oriëntatie en genderidentiteit wel heeft geregistreerd, heeft het parket deze niet verder vervolgd. Ook een bron bij Subversive Front geeft aan dat de meerderheid van de slachtoffers van haatincidenten hiermee nog steeds niet naar de autoriteiten durven stappen. Ook geeft deze organisatie aan dat dat de meerderheid van de klachten die ze heeft voor haattaal heeft neergelegd bij het parket niet worden behandeld.

Wat de aanpak van discriminatie betreft is de uitslag van de parlementsverkiezingen van 15 juli 2020 ook belangrijk geweest voor de LGBTI-gemeenschap. De nieuwe regering van Zaev heeft de antidiscriminatiewet immers snel goedgekeurd en de nieuw opgerichte Commission for the Prevention and Protection against Discrimination (CPDD) heeft sindsdien al verschillende keren standpunt ingenomen tegen gevallen van discriminatie en ook opgetreden tegen publicaties met haatdragende bewoordingen over LGBTI-personen. Subversive Front geeft aan dat deze organisatie 30 klachten in verband met discriminatie bij de CPDD heeft neergelegd en dat de commissie 99% van deze klachten als gevallen van discriminatie heeft erkend.

Wat betreft de evoluties in het gedachtengoed en de houding van de maatschappij tegen LGBTI kan samengevat worden dat de toegenomen zichtbaarheid en de aanvaarding van LGBTI in het officiële discours van de regering steevast gepaard gaan met weerstand en haattaal vanuit sommige delen van de bevolking. De minister van Gezondheidszorg heeft in 2019 nog een voorstel om de gezondheidszorg voor transgenders te laten terugbetalen moeten intrekken onder druk van de publieke opinie. Volgens het MHC zijn er in 2019 nog 216 geregistreerde gevallen van haattaal tegen LGBTI geweest en 59 geregistreerde gevallen van haatcriminaliteit tegen LGBTI. Het werkelijke aantal zou hoger liggen.

Intussen werken internationale organisaties (Raad van Europa en OSCE) nauw samen met de politionele autoriteiten aan het bijscholen van het politiekorps in de behandeling van LGBTI-zaken. En, volgens een vertegenwoordiger van het MHC is er in 2020 zeker een klimaat ontstaan met mogelijkheden voor een betere samenwerking met de politie en voor een verbeterde houding van de politie tegenover haattaal, haatcriminaliteit en discriminatie tegen LGBTI. Er is in 2020 ook een Parlementaire Groep ter Verbetering van de Situatie van LGBTI-personen actief die werkt aan een hele reeks van initiatieven die verder gaan dan de twee hierboven aangehaalde aanpassingen. Ook zijn er intussen conferenties geweest in Skopje waarbij regeringsverantwoordelijken en ngo’s samen LGBTI-issues besproken hebben. De eerste Macedonische gaypride in juni 2019, in goede banen geleid door de politie, wordt algemeen gezien als exemplarisch voor het veranderde discours van de Macedonische regering. Ook zijn er juristen, burgermaatschappijorganisaties (in de eerste plaats het LGBTI Support Centre, maar ook LGBT United Tetovo, HERA en Transforma) en activisten die hulp kunnen bieden aan LGBTI bij het zoeken naar oplossingen bij het gerecht in hiervoor gerechtvaardigde cases. Al deze evoluties reflecteren de wil van de politieke klasse om voor een inclusievere samenleving te zorgen.

Uit deze COI Focus blijkt ten slotte ook dat LGBTI uit de Romagemeenschap geconfronteerd kunnen worden met het fenomeen van dubbele discriminatie. Armoede en het taboe op voorhuwelijkse betrekkingen zijn factoren die in verband gebracht worden met het fenomeen van heteromannen die, al dan niet tegen betaling, homoseksuele contacten hebben. Dat ook Romatransgenders zich prostitueren wordt eveneens in verband gebracht met armoede. Volgens een bron zijn de meeste Romatransgenders intussen wel vertrokken uit Shuto Orizari en ook EGAL heeft haar antenne ten behoeve van Roma gesloten nadat de verantwoordelijke vertrokken is. Toch is er nog één structuur actief (een jeugdcentrum “Sakam da znam”) die specifieke steun en informatie biedt.