Legerdienst, contractsoldaten en mobilisatie

In deze COI Focus belicht Cedoca de militaire dienstplicht in de Russische Federatie. Het geeft eveneens duiding bij de regelgeving voor contractsoldaten, de zogenaamde kontraktniki, en reservisten. Deze COI Focus is een update van de versie van 20 oktober 2022.

Cedoca voerde het onderzoek voor deze COI Focus uit in september 2023 en sloot het af op 19 september 2023.

In de Russische Federatie zijn alle mannen onderhevig aan de militaire dienstplicht van een jaar. Er zijn twee oproepingsperiodes, een in het voorjaar en een in het najaar. Dienstplichtigen ondergaan een medische controle waarbij ze een geschiktheidscategorie toegekend krijgen. Er zijn verschillende gronden voor uitstel van de dienstplicht, waaronder het volgen van hogere studies en de gezinssituatie.

Dienstplichtigen kunnen een aanvraag indienen om alternatieve dienstplicht te vervullen. Ze dienen dit persoonlijk te motiveren voor de oproepingscommissie. Deze commissie heeft een grote vrijheid in het beoordelen van deze aanvragen aangezien de criteria ervoor niet duidelijk vastgelegd zijn.

Na het beëindigen van de dienstplicht wordt men opgenomen in de reservistenlijst. Dit geldt ook voor personen die om medische redenen vrijgesteld zijn van dienstplicht of die uitstel verkregen tot ze de leeftijd van 27 jaar bereiken. Al deze personen verkrijgen dan ook het zogenaamde militaire boekje.

Men kan bij het Russische leger ook in dienst treden als contractsoldaat. Deze mogelijkheid staat open voor alle Russische staatsburgers, maar ook dienstplichtigen kunnen tijdens het vervullen van hun dienstplicht tekenen als contractsoldaat. In principe kunnen contractsoldaten op eigen verzoek hun contract opzeggen, maar sinds de afkondiging van de gedeeltelijke mobilisatie door president Poetin in september 2022 is dit in de praktijk niet meer mogelijk.

De Russische wetgeving voorziet in mobilisatie. Hierbij kunnen zowat alle mannen die op de lijst van reservisten opgenomen zijn opgeroepen worden door het leger.

In de loop van 2023 voerde de Russische overheid verschillende wetswijzigingen door die de regels voor het oproepen van dienstplichtigen en personen in de zapas verstrengt. Sinds april 2022 moeten oproepingen niet meer persoonlijk overhandigd te worden en volstaan een elektronische oproeping of een aangetekend schrijven. Er gelden ook bijkomende beperkende maatregelen als deze personen geen gehoor geven aan de oproeping. Sinds de zomer van 2023 zijn verschillende boetes voor dienstontduiking verhoogd en mag men het land niet meer verlaten eenmaal men opgeroepen is. Volgens bronnen is het niet duidelijk of de overheid deze laatste maatregel in de praktijk al kan afdwingen. Verder maakt de overheid ook werk van een eengemaakte militaire databank met de gegevens van alle dienstplichtigen en personen in de zapas.

Op 24 februari 2022 startte de Russische Federatie een militaire invasie in Oekraïne. In de loop van deze oorlog leed het Russische leger sterke verliezen en was er sterke druk om nieuwe manschappen aan te werven.

Op 20 september 2022 kondigde president Poetin een gedeeltelijke mobilisatie af in de Russische Federatie waarbij er volgens de overheid 300.000 manschappen gemobiliseerd zijn. De verordening voor de gedeeltelijke mobilisatie is nog van kracht, maar sinds begin november 2022 vinden er geen oproepingen meer plaats.

Volgens de bronnen verliep de lente-oproeping van dienstplichtigen in 2022 redelijk normaal al zou het leger moeilijkheden hebben om de vooropgestelde quota te halen. Bij de oproepingen van de herfst van 2022 en lente van 2023 waren er meer meldingen van onregelmatigheden. Daarnaast melden verschillende bronnen dat het leger een agressieve campagne voert om nieuwe contractsoldaten aan te werven, zowel bij gewone Russische burgers als bij personen die hun legerdienst uitvoeren. Er zijn geen meldingen van gewone burgers die gedwongen worden te tekenen, maar bij dienstplichtigen die hun legerdienst vervullen zou er in sommige gevallen wel sprake zijn van sterke druk om te tekenen.

Sinds begin 2023 is er een sterke toename van strafzaken tegen Russische militairen die in Rusland, maar vaak ook in Oekraïne ongeoorloofd hun eenheid verlieten, deserteerden of weigerden bevelen op te volgen.

In de deelrepubliek Tsjetsjenië heeft Ramzan Kadyrov sinds februari 2022 sterke inspanningen geleverd om troepen te leveren voor de oorlog in Oekraïne. Verschillende bronnen melden dat de autoriteiten om deze manschappen te ronselen mannen onder druk zetten om te tekenen als vrijwilliger. Hierbij is er sprake van bedreigingen tegen de mannen zelf en hun familieleden. Na het afkondigen van de mobilisatie op 21 september 2022 verklaarde Kadyrov dat Tsjetsjenië reeds voldoende troepen leverde en er niet aan deelneemt.

In de niet-erkende entiteiten DVR en LVR startte men reeds enkele dagen voor de Russische invasie met de mobilisatie van de mannelijke bevolking. De autoriteiten gingen hierbij zeer hardhandig te werk en lijfden een aanzienlijk aantal rekruten in. De omvang van de mobilisatie heeft tot gevolg dat een aantal publieke voorzieningen en ondernemingen niet meer naar behoren functioneren door een personeelstekort.